فکر شما، سرمایه ما

بگذارید داستانی برایتان بگوییم. از دو مهمان ژاپنی. می گفتند هنوز حدود بیست درصد از مردم ژاپن، زباله ها را تفکیک نمی کنند. برای این مقدار، دولت مجبور است زباله های مخلوط شده با چربی و مواد دیگر را در استخرهای بزرگی بریزد. استخر آب داغ به همراه مواد شوینده تا مثلا قوطی های پلاستیکی شسته شوند و برای بازیافت، آماده شوند. تصور کنید چقدر انرژی برای آب داغ، مواد شوینده و تاسیساتی نیاز است و از آن گذشته چقدر در حق کارگرانی که مسوولیت جداسازی، شستشو و تفکیک زباله ها هستند ستم روا می شود!

لذا برنامه های آموزشی زیادی در رسانه ها برای تشویق و آگاهانیدن مردم برای تفکیک زباله ها تهیه می شود.

خب این داستان ژاپنی ها. ما چقدر تفکیک می کنیم؟ خیلی کم؟ ما چقدر بازیافت می کنیم؟ خیلی کم؟ ما چقدر آموزش میدهیم که چرا تفکیک لازم است؟ باز هم کم.

باز هم از مهمانان عزیز خواهشمندیم موادی که بسته بندی پلاستیکی و شیشه ای دارند با خود حمل نکنند. در شهرستان رودسر، کارخانه بازیافت زباله وجود ندارد.

برای ما بنویسید ما چه کنیم تا زباله هایی کمتر تولید کنیم؟ هر فکری، سرمایه ای خواهد بود تا با گیلانی پاکیزه تر میزبان شما خوبان باشیم. منتظریم.

هدیه نوروزی

برای نجات کره زمین چکار کنیم؟ مهر پرستی در هزاره های گذشته در شمال ایران چگونه بوده است؟

عنوان دو کتابی که به مهمانان نوروزی هدیه کردیم. کتاب نخست را دوست گرامی گیله بوم و عکاس آقای محمود حسینی معرفی کرد و در اختیار ما گذاشت. کتاب مهرپرستی یا میترائیسم در شمال ایران نیز از تالیفات استاد میثم نواییان، از باستان شناسان دوست داشتنی است. بخوانیم تا بیشتر بدانیم.

خرد، زنده جاودانی شناس
خرد، مایه زندگانی شناس

خرد چشم جانست، چون بنگری
تو بی چشم شادان، جهان نسپری

ز هر دانشی چون سخن بشنوی
ز آموختن یک زمان نغنوی (آسوده نمانی؛ همیشه در حال آموختن باشی)

درختچه های برگ نو و کاج خمره ای نیز از هدایا بودند که به لطف همسایه عزیزمان آقای بهنام طیبی به مهمانان دادیم.

لشت نشا

شهری است در شمال شرق کوچصفهان و نزدیک به رودخانه سفید رود و تالاب بوجاق.

افسانه لشت نشا نیز حکایت دلیری زنان گیلان است.

مروان شاه حاکمی است که ظلم را به جایی رسانده است که جارچیان پیغام میدهند به حکم حاکم، زنان زیبارو باید روانه حرمسرای شاهی شوند. زنان گیل به خواست شاه گردن می نهند با این شرط که شاه باید به کشتزار بیاید و زنان را در حال کشت برنج ببیند و انتخاب کند. در پی حضور شاه در کشتزار، در اقدامی هماهنگ، هزاران گلوله گلی به شاه و اطرافیانش پرتاب می شود و بعد از چندی، شاه و همراهانش را زیر انبوهی از گل، مدفون می کنند.

از آن پس این منطقه به نام «لش در نشا» یا لشت نشا خوانده می شود. گفته می شود این واقعه پس از قرن سوم هجری رخ داده است اما تاریخ دقیق آن مشخص نیست.

منبع: کتاب زندگی زنان گیلان، مولفان: شادی پیروزی و هادی میرزانژاد موحد از مجموعه دانشنامه فرهنگ و تمدن گیلان

حیره، مهمانان عراقی و آب

پادشاهان ساسانی برای جلوگیری از تاخت و تازه اعراب بادیه نشین به داخله عراق، در سرزمین حیره واقع در غرب کشور کنونی عراق یک دولت دست نشانده عربی تاسیس کرده بودند و فرمانروایی آنرا به خاندان منذر واگذاشته بودند. در دوران خسرو انوشیروان، واقعه ای رخ داد که در اثر آن کشور یمن نیز در قلمرو دولت ایران درآمد. این واقعه و چرایی آنرا در کتاب «فرهنگ ایرانی پیش از اسلام» بخوانید تا ما هم سراغ داستانک امروزمان برویم.

مهمانانی از عراق که گفتارشان برایمان یادآور خرمشهر است. شهری با پتانسیل بسیار برای شکوفایی اقتصادی اما همچنان مظلوم. کاربرد واژه مظلوم برایمان خوشایند نیست اما ما چه کرده ایم در این سالها و آه!

پرچم ایران و عراق روی میز است. خانمی مهندس مکانیک است و شخصی، معمار. سوژه های گفت و شنود بسیار است؛ از وضع کنونی عراق تا اینکه افراد خانواده برخی‌شان از عراق، مهاجرت کرده اند.

از وضع فعلی خود ناراضی هستند. برخی می گویند در عراق نمی مانیم. دیگران هم ساکتند.

می گوییم اگر قرار باشد تمدن درخشان گذشته بازگردد و شکوفایی اقتصادی و زیست محیطی حاصل شود؛ باید بمانید و برای کشورتان کار کنید: جمله ای کلیشه ای و شاید بی مزه برای آنها.  همچنان می گوییم؛ از تمدن سومری ها، آشوری ها و بابلیان. گاه کلمه هایی به عربی و اغلب به انگلیسی.

ماذا تفعل لو کنت مثلی؟ اگر جای ما بودید چه می کردید؟

برایم جالب است که از ترکیه می گویند و آب. اینکه اگر آب این دو رودخانه کم شود، بیابان عراق در پیش است. با این جمله ها دیگر دهن بسته می شویم. واژه «بی آبان» ذهنمان را مشغول می کند: سرزمین های بی آب!

حیره، مهمانان عراقی و آب

حیره، مهمانان عراقی و آب

اسکیپی

کوچک که بودیم از جمله برنامه هایی که پخش می شد اسکیپی بود و مثل خیلی مفاهیم دیگر که در مدرسه نیاموختیم، مفهوم این سریال را هم ندانستیم.

بعدها شنیدیم برای شناخت بیشتر این کانگورو و در راستای جلب و حمایت از حقوق این جانور بوده است.

اینهم نمونه ای دیگر. کوالایی که، مهمان استرالیایی به گیله بوم هدیه داد.

کوالا

کوالا

سیاه گالش و شکارچی

مردی به شکار رفت. گوزنی را زخمی کرد. رد شکار را گرفت و به کلبه ای رسید. ناگهان چند گوزن نیز اطراف کلبه دید. صدای باز شدن در کلبه، ترسناکش کرد. کسی بیرون آمد و داخل کلبه، لیوانی شیر مهمانش کرد. مرد پرسید چرا شیر شما خونین است؟

گفت تو پستان گوزن را زخمی کردی. پرسید مگر گوزن هم صاحب دارد؟

گفت من صاحب همه حیوانات اهلی و وحشی ام. مرد فهمید که او سیاه گالش است.

صبح شکارچی خواست که برگردد. سیاه گالش کیسه ای برنج و ران گاوی به او داد و گفت: اگر این راز را به کسی نگویی، هرگز تمام شدنی نیست. دیگر هیچگاه هم راهی شکار نشو.

مرد به خانه رفت و گوشت را به زنش داد.

زن هر روز بخشی از گوشت را می پخت اما چیزی از آن کم نمی شد. زن علت را پرسید و مرد از پاسخ خودداری می‌کرد تا سرانجام ناچار به افشای راز شد.

فردای آنروز زن رفت گوشت را بردارد و گوشتی ندید. مرد هم راهی شکار شد و دیگر برنگشت.

منبع: افسانه های مردم گیلان، دکتر علی تسلیمی

از روستا، دکور تولید نکنید!ا

مهمانانی از استرالیا و هلند داشتیم.

گفتگویی در مسیر چاله سرا درگرفته بود. اینکه تایلند، تایلند سابق نیست و دیگر به ندرت می‌توانید  قبایل تای و آداب و رسوم آنها را نظاره کنید.

صحبت از آنجا شروع شد که از میهمانان سابق استرالیایی دریافته بودیم که آنها ماست شیرین را بیشتر دوست دارند. به مهمانان جدید گفتیم اگر مایلید، برایتان آماده کنیم.

گفتند ماست خودتان را بیاورید. این آغاز کلام بود و همینگونه ادامه دار شد تا به تایلند رسید که به گفته آنها، بر اساس ذایقه و لذت گردشگران تغییر هویت داده است و فرهنگ اصیل، کمرنگ تر شده است.

ناخودآگاه و برای چندمین بار به یاد سخنان دکتر طالقانی می افتیم.

می گفت از روستا دکور تولید نکنید؛ آنچه بوده را، از معماری و آیین و فرهنگ، بنمایانید و با تاریخ و گذشته نزدیک خود، آشتی کنید.

چهارفصل و چهار فصل

مهمان سنگاپوری می گفت بین دوستانش طنزی هست که میگویند سنگاپور چهار فصل است؛ گرم، داغ، داغ‌تر و تنوری

(Warm, hot, hotter, hottest)

گاه می شنویم از مهمانان که بی نظیرترین و ارزشمندترین چیزها از جمله کشور چهار فصل خود را طبیعت بی منت در اختیارمان گذاشته است. پس قدرش را بیشتر بدانیم و کمتر آلوده اش کنیم.

الک و دولک

چوب دستی بزرگ، چند ترکه چوب و تعدادی سنگ که در دو طرف روی زمین می نهی و ترکه را روی سنگها می گذاری. با چوب دستی ضربه ای به زیر ترکه ها می زنی تا به آسمان جهد. حالا نوبت شکار ترکه با چوب دستی است. هم باید شکارش کنی و هم تا حد امکان، دورتر پرتابش کنی. برنده که شدی، خر سواری میکنی. یعنی بازنده، برنده را تا محل پرتاب، کولی می دهد. این ساده ترین شکل بازی است.

این بازی در خیلی مناطق طرفدار دارد و معمولا شیوه های ضربه زدن و پرتاب کردن و نوع بازی هم تفاوتهایی دارد. اگر ترکه پرتاب شده را حریفان در هوا بگیرند، بازیکن سوخته است. بنابراین ردیابی ترکه پرتاب شده، حواس جمع و دقت و انعطاف پذیری خوبی میخواهد. به نظر کاملا فنی جنگجویانه یا مدافعانه بوده است. شاید یادآور دوره شکار.

در جنگل پیمایی، گاه در استراحت بین راه، بازی می کنیم. ورزش جسم و مغز است.

اینبار با مهمانی از آلمان و دوست خوبمان رامین خوسفیان. مهمان آلمانی می گفت این بازی را به شیوه ای دیگر در کشورشان انجام می دهند. بازی جالبی که تاریخ انقضا ندارد.

به قول آقا حکیم: ” اين بازي بومي محلي به سه اسم معروف بود: گوله گاچ، گول باله، و درمنطقه ملك ميان يا شاه نظرمحله عليا معروف به ايشكركه”

از اینستای کندوج پیغام میرسه که در گیلان به این بازی میگفتن: “آکوله یا الی ملی کو”، در قسمتهایی که از غرب گیلان هم می گفتن: “پیله دسته یا چومبال”

نوروز 1396 مبارک باد

نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد

عالم پیر، دگر باره جوان خواهد شد

مطربا مجلس انس است غزل خوان و سرود

چند گویی که چنین رفت و چنان خواهد شد

مراسم پیشواز سال نو، در ارتباط با نوزایی و تجدید حیات طبیعت است.

در گیلان با آیین های نمایشی عروسه گوله، رابرچره، نوروزخوانی، چهارشنبه سوری و شال اندازی از نوروز خجسته استقبال می شود.

سال نو را به همه هموطنان، میهمانان، دوستان و همیاران شادباش می گوییم.

 زمین، مادرمان، خسته از خراشی است که بر پیکره اش زده ایم. دوستش بداریم. مهربان باشیم. درخت بکاریم.

یاد من باشد فردا دم صبح، جور دیگر باشم

بد نگویم به هوا، آب، زمین

مهربان باشم با مردم شهر

عکسها از الهه جراحی

۱ ۲ ۳ ۵